نمی‌دانم چطور و چگونه و اصلا چرا باید به دیگران تفهیم کنم که در ذهن من، آدم‌ها یکسان نیستند. از دید من وقتی به کسی که شایستگی ندارد، احترام بگذاری حق دیگرانی را تضییع کردی که سزوار احترام‌اند. نه مدرک، نه پول، نه شهوت هیچ‌ مولفه‌ای تهییجم نمی‌کند تا دیگرگون نگاه کنم.

حضرت عشق!
با این روابط ضربدری چه می‌کنید؟
فرهاد دلباخته‌ی لیلی‌ست
مجنون عاشق شیرین

این روزها با تمام مفاهیم درگیرم؛ با پیوندهای خونی درگیرم، با حس‌هایی که به زور می‌خواهند به من بباورانند درگیرم، با واژه‌های لک گرفته درگیرم. با صدای خودم و با حسی که سراسر وجودم را گرفته از نفرت حرف می‌زنم؛ از این‌که برده‌ی روابط خونی نیستم، این‌که از ترحم کردن بیزارم؛ اما دیگران به زور می‌خواهند از من چیزی بسازند که می‌توانند تحمل‌اش کنند نه آن‌چه حقیقتا هستم.

حالم به هم می‌خورد از سلام‌های گرگینه‌ای که بوی کار می‌دهد، بوی هوس، بوی سوء استفاده‌ی انسانی، بوی …

دیگر نمی‌توانم پس از مرگ کسی که سال‌ها پیش تاریخ‌ بودن‌اش برایم ته کشیده، گریه کنم. از همه چشم‌هایی که در چشم‌ام خیره می‌شوند و ناراست می‌گویند خسته‌ام. مرا با قبیله‌ی سراسر آدم شما قرابتی نیست. از آدم بودن استعفا داده‌ام، باورم کنید…!

دیگر هیچ چیز و هیچ چیز جز سپیدی معنایی نداشت و من که داشتم به خورشید که از پشت کوهها به همه اینها می‌نگریست نگاه می‌کردم؛ با خود فکر می‌کردم چقدر همه اینها به دنیای ما آدمها شباهت دارد.

وقتی سپیدی عشق و محبت بر دلهای ما می‌بارد چقدر با همه جهان یکی هستیم.

عشق تفاوت‌ها و فاصله‌ها را از میان برمی‌دارد و حجاب بین دنیای آدمها را هم همینطور. آن وقت چه می‌ماند جز شباهتی که به خدا و به حقیقت داریم؟ ما به هم، به حقیقت، پیوسته‌ایم بی‌آنکه خود بدانیم…

فقط دلی باید تا این همه را ببیند، ببوید، بشنود و بگوید…

فرصت سبز حیات، به هوای خنک کوهستان می‌پیوست.
سایه‌ها برمی‌گشت.
و هنوز، در سر راه نسیم،
پونه‌هایی که تکان می‌خورد،
جذبه‌هایی که به هم می‌ریخت.

حقیقت محتوایی ندارد، هدفی ندارد، معنایی ندارد. غایَتی نمی‌جوید و ایده‌آلی نمی‌شناسد. دروغ اما همه‌ی آن جامِگان زیبای ابریشمی است که برتنِ سردِ این وجودِ زُمُخت می‌کنیم. لباسِ سرخِ عشق، لباس سیاه نفرت، لباس سفید محبت، لباس ارغوانی شرافت و لباس سبز امید…

بشنو از نی چون حکایت می‌کند
از جدایی‌ها شکایت می‌کند
کز نیستان تا مرا ببریده‌اند
از نفیرم مرد و زن نالیده‌اند

انسان، پوششِ زیبای دروغ، بر عریانی زشتِ حقیقت است. آرایه‌ای که صورتی ناهنجار را به هنجار؛ و زیبا می‌کند.

حقیقت اوست، خدایی بی‌هدف، که به تجسم نمی‌آید و دروغ، من هستم، انسانی هدفمند و جانِبدار. پس او بدون من، هیچ است؛ در من حجم می‌گیرد و معنی می‌پذیرد.

اما ای عجب که باوجود این همه که گفته شد؛ دروغ برای ما باری منفی دارد! گویا یافتن و یا بهتر بگوییم دیدنِ زیبایی در زشتی زیباتر است تا ساختن زیبایی دلخواهِ خویش. آیا این نه به این دلیلِ ساده است که ما خود نیز در نهایت بخشی از همین زشتی زُمُخت هستیم؟ بخشی از طبیعت، بخشی از این حقیقتِ عریان؟

آنچه که ما را جدا کرده، فکر است. آن برهنگی که در چشمانمان زشت می‌نماید تَشَشُعِ مرگ در نگاهِ تفکر است و آن جامه‌گان زیبا، پرده‌هایی هستند که اندیشه دربرابر اشعه‌ کورکننده «آگاهی به مرگ» می‌سازد.

اما صدایی دیگر نیز هست! صدایی در اعماقِ دلت که تو را به سوی نور، یعنی به سوی کوری مطلق می‌خواند، چرا که دل نیز خود از جنس همان نور است.

روشندلی چه تعبیر گویایی است برای نابینایی!

صدایی که می‌گوید آن چنان چشم در چشم خورشید بگشای تا یکسر کور شوی. صدایی از اعماق که در جستجوی آن نابینایی مطلق است که در حقیقت همان وصال به نورِ مطلق است. چرا که درمنطقِ مطلقیت این دو را تفاوتی نیست، هردو یگانگی مطلق هستند، برگشت به زهدان مادر، تبدیل دوباره به گرد و غبار کهکشانی و…؛ وصال و یا بهتر بگویم یگانگی با یار. صدایی که تورا به دوباره «نیست» شدن فرا می خواند.

مرگ و حقیقت، برادرانی یگانه اند.

و خوشبختی بی پایان چه بسا تنها در این یگانگی ممکن باشد. آن سپیدی یکدست، هر چند چشمان خرد را می‌آزارد، اما دل را به خویش می‌خواند… .

رو به رویت خواهم نشست، تا تو از نفرت هایت بنویسی…

می توانی؟!

نگاهش کردم… مرا فروخته بود به نمی‌دانم چه مبلغی و حال که همه چیز را فهمیده بودم و مبهوت نگاهش می‌کردم، اشک در چشمانش حلقه زده بود…

نمی‌توانستم انکار کنم که دوستش داشتم و دوستش داشتنم بود که مرا به آن حال انداخته بود و او را به آن حقارت متهم کرده بود…! مرا فروخته بود و دستانش می‌لرزید… حال که مرا فروخته بود و من همه‌چیز را فهمیده بودم و مبهوت نگاهش می‌کردم، دستانش می‌لرزید و مرا می‌آشفت… می‌ترسید و من هم می‌ترسیدم از ترسش و از نگاهش می‌خواندم که از من انتظاری دارد… که بلایی سرش بیاورم… که تقاص فروختنم و تمام آنچه با من کرده بود را یک‌جا پس دهد و من می‌ترسیدم از ترسش چرا که هیچ نداشتم که به او بدهم… نه تنفری و نه حتی آهی از روی افسوسی که گویی  با خود به دوش می‌کشم…! هیچ نداشتم و نگاهش آشفته‌ام می‌کرد… چشمان کسی که مرا فروخته بود و می‌دانست که می‌دانم و می‌ترسید و من از ترسش هراس داشتم!

عاقبت نمی‌دانم… کشتنش بود که بی هیچ تنفری به سراغم آمده بود و با صدای وهم آلود آژیرها و نورهای آبی و قرمز آمیخته شده بود یا کشتنم… او مرا فروخته بود و من مرده بودم و او هم جایی میان نورهای آبی و قرمز محو شده بود… نمی‌دانم مرده بودم یا مرده بود و یا مرده بودیم… اما می‌دانستم به من خیانت کرده بود و مرا فروخته بود به نمی‌دانم چه مبلغی و می‌دانست که می‌دانم و من چشمانش را می‌دیدم که هراس دارند و از هراسشان می‌ترسیدم…!

بعد همه می‌رفتند. حالا ما مانده بودیم و سرخی غروبِ جمعه و بار تنهایی و بغض گلو. یادت هست در این مواقع آدم دچار استیصالی می‌شود که در آن هیچ‌کاری نمی‌تواند بکند؟ دیگر نه حوصلة بازی داری، نه تلویزیون لذتی می‌دهد. درس و مشق که حرف‌اش را نزن. همین طور تنها هم که نمی‌شود نشست، خُرد می‌شود آدم زیر بارش. حتی بغض‌ات هم نمی‌ترکد که گریه کنی و راحت شوی. مجبوری یک جوری سَر کنی. تلویزیون را این کانال و آن کانال می‌کنی، ولی زود خسته می‌شوی. سری به کوچه می‌زنی تا بل‌که بچه‌ها را ببینی و تنهایی‌ات یادت برود؛ ولی زود حوصله‌ات از آن‌ها هم سر می‌رود… با همین این در و آن در زدن‌ها و از این کار به آن کار رفتن‌ها وقت را می‌کشی تا تمام بشود و بخوابی. اما دست کم دل‌ات خوش است که چند ساعتی است و بالاخره تمام می‌شود. صبح فردا روز دیگری است. مدرسه است و بچه‌ها و درس و شیطنت. امید داری و تحمل می‌کنی؛ و تمام می‌شود و صبح شنبه می‌رسد که روشن است و شلوغ و پرانرژی…

این، شاید اولین تجربة تنهایی در زندگی آدم باشد. در آن موقع شاید نمی‌دانیم که این تازه اول‌اش است. شاید نمی‌دانیم این حس، به این سادگی‌ها دست‌بردار نیست. همراه آدم بزرگ می‌شود و عمیق. شاید نمی‌دانیم که این حس، چیزی است در سرشت‌مان و جزء وجودمان. اما خواهیم دانست. زمانه به بی‌رحمانه‌ترین شکل به ما خواهد فهماند که تنهاییم. خداحافظی‌ها در پیش خواهیم داشت. یادت هست ؛ نه لازم نیست به یاد بیاوری؛ شاید همین حالا هم مبتلا باشی ؛ آن دوستِ سالیان و رفیق گرمابه و گلستان را؟ همان که درد دل‌های‌ات را می‌شنید و درد دل‌های‌اش را می‌شنیدی، همان که بغض که در گلوی‌ات می‌گرفت، زنگی و قراری و دیداری با او بود که نفس‌ات را آزاد می‌کرد؛ اگر همین حالا هم در دسترس نبود، دست‌کم امیدوار بودی که فردا، پس‌فردا بالاخره می‌بینی‌اش؛ حتی اگر دیدار فردا پس‌فردایی هم میسر نبود، بالاخره همین که بود، همین که می‌دانستی هست، قوت قلبی بود. ته دل‌ات را قرص می‌کرد. در نیمه‌روشنی ِ سرخ غروب‌های سنگین، یادت به او که می‌افتاد، معجون بغض تنهایی در گلو و حسِ عشق او در تهِ دل، چه لذتی داشت…

امان از روز خداحافظی و بار ِ خاطره‌ها. امان از قدم به قدم کوچه‌ها و خیابان‌ها و پارک‌ها که با هم بوده‌اید. یادت هست؟ نکند همین حالا هم مبتلای‌اش هستی؟ دیگر به هیچ در و دیواری نمی‌شود نگاه کرد. دیگر حتی صدای خش‌خش برگ‌ها زیر پا هم حال‌ات را خراب می‌کند. کاش فقط این بود. انگار زندگی ناگهان از همه چیز «خالی» می‌شود. چیزهایی که تا دیروز لذت‌بخش‌ترین‌ها برای‌ات بودند، ناگهان بی‌رنگ و بی‌مزه می‌شوند. انگار جزء این مردم نیستی. انگار مثل یک روح یا شبح شده‌ای. برخوردی با اشیاء این عالم پیدا نمی‌کنی. اثری بر آن‌ها نداری و آن‌ها هم معنایی برای‌ات ندارند. هیچ چیز شادت نمی‌کند. از چیزی به هیجان نمی‌آیی. حتی چیزی ناراحت‌ات هم نمی‌کند. شبح شده‌ای. انگار در عالم دیگری به سر می‌بری. از این عالم منفک شده‌ای. تنها شده‌ای. حالا می‌فهمم حالِ مادرم را وقتی اشک می‌ریخت و من خداحافظی می‌کردم تا شاید برای همیشه از شهر و دیار بروم. و حالا می‌فهمم حال اخوان ثالث را که می‌سرود:

ما چون دو دریچه روبه‌روی هم
آگاه ز هر بگومگوی هم
هر روز سلام و پرسش و خنده
هر روز قرار روز آینده
عمر آینة بهشت اما آه
بیش از شب و روز تیر و دی کوتاه
اکنون دل من شکسته و خسته است
زیرا یکی از دریچه‌ها بسته‌است
نه مهر فسون نه ماه جادو کرد

نفرین به سفر که هرچه کرد او کرد در این حال، کارهایی که تا دیروز با شور و هیجان انجام می‌دادی یک‌دفعه معنای‌شان را از دست می‌دهند. به آدم‌ها نگاه می‌کنی که چه تلاش و تقلایی می‌کنند برای کارهایی که برای تو ذره‌ای ارزش ندارند. شور و حرارت آدم‌ها برای‌ات به طرز عجیبی مضحک به نظر می‌رسد. ناگهان انگار به خودت می‌آیی می‌فهمی همة کارها و چیزهایی که یک عمر مهم‌ترین امور زندگی تلقی‌شان می‌کردی، هجوی بازی‌گونه بیش نبودند. دیگر آن سبو شکسته و آن پیمانه ریخته. دیگر نه شنبة فردایی در کار خواهد بود که روشن باشد و پرهمراه، نه قرار فردا پس‌فردایی که نفس‌ات را آزاد کند. دیگر مشت روزگار باز شده.

و این سومین مرحلة درک تنهایی است. انگار عمق تنهایی تو، از فقدان یک دوست، گذر کرده و به فقدانی عمیق‌تر رسیده؛ بی‌ارزش بودن همة چیزهایی که تا امروز برای‌ات انگیزه و محرک بودند. حالا تو به تنهایی‌ات «واقف» شده‌ای. فهمیده‌ای که خداحافظی‌ها نبوده که تو را تنها کرده، تو تنها بوده‌ای. خداحافظی‌ها فقط تو را به تنهایی‌ات واقف کرده. «به یادت آورده» که تنهایی. می‌فهمی که قبل از خداحافظی، در «فراموشی» به سر می‌برده‌ای. تنهایی‌ات را فراموش کرده بودی. سرگرم شده بودی.

راستی تا حالا شده است دمِ غروبی وارد خانه شوی و خلاف انتظار، هیچ‌کس خانه نباشد؟ تجربه کرده‌ای چه حسی ناگهان آوار می‌شود روی آدم؟ معمولاً این‌جور مواقع، آدم زود می‌رود سراغ یک چیزی تا خودش را با آن سرگرم کند. تلویزیونی، کامپیوتری، کتابی، تلفنی… هیچ چیز که نباشد شروع می‌کنی به فکر کردن به این در و آن در. خلاصه سرگرم می‌کنیم خودمان را تا فراموش کنیم تنهایی را. تا با خودمان مواجه نشویم.آدم‌ها می‌ترسند از مواجه شدن با خودشان.

خداحافظی‌ها، تلنگرهایی است که گاه روی آدم را به سوی خودش برمی‌گرداند.

آدم را با خودش مواجه می‌کند. و شجاعت می‌خواهد این مواجهه که به نظر من عظیم‌ترین مواجهة زندگی است. به خودم می‌گویم اگر آن که دوست‌اش داری رفت، با آن که حضورش لبریزت می‌کرد، غیبت‌اش را فرصت بدان. خودت را با چیز یا کس دیگری سرگرم نکن. محکم بایست تا «خودت» بیاید و با تو رو در رو شود، و بشنو که چه می‌گوید. این بار به درد دل خودت گوش کن که سال‌هاست لابه‌لای شلوغی‌هایی که گاهی عشق خوانده‌ای‌اش، گاهی کار، گاهی علم، گاهی پیشرفت، گاهی تفریح… گم شده است، شلوغی‌هایی که هرچند هریک به قدر خود، تو را بهره‌مند کرده است، اما شاید فرصت با خود بودن را هم از تو گرفته است. این بار سرشاری حضور خودت را دریاب. از خواب فراموشی برخیز. به یاد بیاور خودت را.